De laatste tijd spreekt men wel eens over de derde generatie gedragstherapie. De eerste generatie probeerde gedrag te veranderen door te werken met straf en beloning. Bij de tweede generatie probeerde men gedrag te veranderen door de gedachten over dat gedrag te veranderen. Leef, een boek van de Nederlandse psycholoog en universitair docent Gijs Jansen, gaat over een van de gedragstherapieën uit de derde generatie: Acceptance and Commitment Therapy

In Leef passeert het beste uit de verschillende soorten gedragstherapie de revue. Met betrekking tot de eerste generatie gedragstherapie, vertelt Jansen dat onze belevenis van de werkelijkheid in essentie subjectief is. Wanneer we bijvoorbeeld vakantiefoto’s bekijken, focussen we ons alleen maar op de personen die er op te zien zijn. Zo werkt het in het echte leven ook. Omdat we niet alle informatie kunnen verwerken, selecteren we informatie die voor ons interessant is. We hebben dus een poortwachter die uitmaakt welke informatie naar binnen mag en welke niet.

De selectiecriteria die deze poortwachter hanteert, zijn gevormd door onze eerdere ervaringen. Wanneer we vroeger uitgemaakt zijn voor slome, zullen we dat woord eerder opmerken dan een positief woord dat ook op ons kan slaan. Door die ervaringen kunnen we gedachten ontwikkelen die steeds terugkomen. Bijvoorbeeld: ik ben dik/lelijk/waardeloos. Door die gedachten zul je bepaalde gedragingen ontwikkelen die er voor zorgen dat deze gedachten bevestigd of in ieder geval niet tegengesproken worden. Zo kijk je bijvoorbeeld nooit meer in de spiegel, zodat je blijft geloven dat je lelijk bent. Of misschien kom je de deur niet meer uit, zodat je geen vrienden meer overhoud en je bevestigd ziet dat je waardeloos bent.

De ACT probeert je bewust te maken van de criteria die je poortwachter hanteert. Dit doet het door die gedachten, die zo veilig in je hoofd heel normaal klinken, op een bevreemdende manier terug te koppelen. Door ze bijvoorbeeld op te nemen en later met een koptelefoon terug te spelen. Zodra de gedachten op die manier tot je komen, besef je hoe vreemd ze eigenlijk zijn.

Wanneer je die gedachten eenmaal herkend, is het de zaak om ze niet tegen te spreken. Dat helpt namelijk niet. Het wordt aanbevolen om ze te accepteren. Dat betekent echter nog niet dat je er ook naar moet handelen. Wanneer je verstand bijvoorbeeld zegt dat het een rotdag wordt, kun je onderkennen dat hij dat denkt en desalniettemin aan het werk gaan. Een dergelijke manier van denken zorgt er voor dat je moeite kunt krijgen met je identiteit. Wanneer je al je verstandelijke beschouwingen over jezelf achterwege laat, wat blijft er dan nog over? Alleen je daadwerkelijke gedragingen. Dit verlies van identiteit kan een louterend effect geven doordat het je terugwerpt op het echte leven, je pure gedragingen. Daardoor heb je minder last van de machinaties van je ego.

Leef brengt al deze denkbeelden op een speelse, begrijpelijke wijze. Jansen geeft veel voorbeelden en heeft een aantal verhelderende illustraties toegevoegd. Daarnaast presenteert hij een groot aantal oefeningen en testjes om te kijken hoe je er voor staat. Het is dus bij uitstek een oefenboek. Door het grote aantal toepassingsgerichte onderdelen is het wel eens lastig om de informatie eruit te destilleren. Wanneer je ze echter allemaal netjes opvolgt, heb je een hoop aan dit dunne boekje en zul je de betekenis van het geschrevene aan den lijve ondervinden.

Heel af en toe krijg ik een boek in handen waarin ik net zolang blijf doorlezen totdat het uit is. Het soort boeken dat je nog even open slaat wanneer je vijf minuten moet wachten op de tram. What should I do with my life is een dergelijk boek. Het staat vol met waargebeurde verhalen over de zoektocht van mensen naar een baan waar ze gelukkig mee zijn. De verhalen worden afgewisseld met het levensverhaal van de auteur, Po Bronson, die zelf ook lange tijd heeft geworsteld met het vormgeven van zijn schrijverschap.

Bronsen is geen psycholoog en in dit werk worden geen psychologische theorieën behandeld.Tijdens de interviews die ten grondslag liggen aan het werk, deed de schrijver zijn best om zo weinig mogelijk “goede raad” te geven. De verhalen gaan over de worsteling die de hoofdpersonen hebben met hun doel in het leven en zijn op zich voldoende om de lezer te helpen bij zijn zoektocht.“The value of art is it’s effect on character” zei Somerset Maugham en wat dat betreft kan Bronsons werk kunst genoemd worden.

Er zijn in het boek wel pogingen gedaan om bepaalde vragen te structureren. Zo gaan er een aantal verhalen over de invloed van onze omgeving op onze carrière. Wat doe je bijvoorbeeld als je vrouw de ideale baan krijgt aangeboden in een ander land. En wat als je ontdekt dat de baan in het familiebedrijf totaal niet bij je past? Andere verhalen gaan over de afweging tussen geld en de ideale baan. De schrijver zelf zei bijvoorbeeld zijn baan als beurshandelaar op, waarmee hij een miljoen dollar per jaar verdiende, om te beginnen met schrijven. Was dat stom of slim?

Hoewel de vragen dus gestructureerd zijn, is dat bij de antwoorden niet het geval. Uit elk verhaal valt een bepaalde moraal te destilleren. Zo ook uit de verhalen van What should I do with my life. Omdat er echter meerdere verhalen bijeen staan, is het moeilijk om een duidelijke conclusie te trekken. Er zijn mensen die een zekere toekomst opzeggen om een onzekere droom na te jagen. Andere mensen kiezen er juist voor om gelukkig te zijn met hun functie en niet te veel te verlangen naar die droom. De verhalen dienen dan ook vooral als inspiratie om over loopbaanvragen na te denken. En waar we in zelfhulpboekenland bij het woord inspiratie vooral denken aan positief denken, presenteert Bronson ook verhalen met een slechte afloop.

Toch is inspiratie het beste woord om de impact van Bronsons boek te beschrijven. Het moedigt je aan om vervelende dingen niet zonder meer te accepteren en daagt je uit om het leven in eigen handen te nemen. Wat meer is: het nodigt je uit om je leven te zien als een verhaal. Een verhaal dat heroïsch kan zijn, saai of juist avontuurlijk. Een verhaal dat vol hoogte- en dieptepunten kan zijn, maar in ieder geval voor één iemand enorm betekenisvol: voor jezelf. Het moedigt je daarom aan dat verhaal actief en bewust vorm te geven.

What should I do with my life is een mooie combinatie van zelfhulpboek en literatuur. Ik vond het ontzettend interessant om te lezen en bovendien erg leuk. Het appeleert aan de nieuwsgierigheid die ons bij de kapper naar de Story en de Privé doet grijpen. Bronson heeft het echter op een respectvolle, wijze manier beschreven. Iedereen die zich wel eens afvraagt of hij wel op de goede plek zit, zou dit boek moet lezen.

What you can change, and what you can’t is een bijzonder boek in zelfhulpboekenland. Zoals de titel al zegt, betoogt Seligman in dit boek, dat er bepaalde gewoonten zijn die je niet kunt veranderen. Over het algemeen zul je in een zelfhulpboek niet snel lezen dat je iets niet kunt veranderen. Het succes van die boeken komt immers juist voort uit een grenzeloos vertrouwen in de mogelijkheid om het leven in eigen handen te nemen.

Het is daarom interessant om eens iets te horen over de andere kant van de medaille. Seligman legt duidelijk uit waar zijn ideeën over verandering vandaan komen. Hij geeft aan dat uit de biologische psychiatrie blijkt dat bepaalde eigenschappen van de mens voortkomen uit lichamelijk processen. Aangezien manische depressie (een aandoening waarin de patiënt euforische perioden afwisselt met depressieve perioden) bijvoorbeeld het best te behandelen is met een medicijn als librium, ligt het voor de hand om aan te nemen dat de oorzaak van de aandoening ook lichamelijk is. Seligman houdt geen pleidooi voor de biologische psychiatrie of voor de psychologie, maar stelt slechts dat beide visies hun waarde hebben. Alleen onderzoek kan uitwijzen welke behandeling het best is en of er überhaupt een behandeling mogelijk is.

Het lijkt misschien negatief om je te concentreren op de onveranderlijkheid van aandoeningen. Het is echter belangrijk om te weten of je iets kunt doen aan een aandoening, vóór je bezig gaat met een behandeling. Proberen om iets te veranderen wat onveranderbaar is, kan slechts lijden tot frustratie en tijdverlies. Het is dan beter om je beperkingen te leren accepteren en om zo goed mogelijk te leren omgaan met die beperkingen.

Seligman richt zich in het boek verder voornamelijk op psychologische “ziekten” zoals angststoornissen, depressies, fobieën en posttraumatische stressstoornissen. Hoewel hij zich dus richt op zelfhulp, gaat zijn boek vooral over problemen van ernstige aard.Voor mensen die geen serieuze, diagnosticeerbare klachten hebben, is dit minder interessant. Alleen de laatste twee hoofdstukken over seksuele stoornissen en alcoholmisbruik kunnen ook voor “gezonde” mensen interessant zijn.

Helaas behoren die hoofdstukken nu net niet tot de sterkste. In het hoofdstuk over afvallen wordt bijvoorbeeld gezegd dat gewichtsverlies wel tijdelijk te realiseren valt, maar dat dit vaak niet langdurig is. De meeste mensen komen weer aan nadat ze afgevallen zijn, en worden dan zwaarder dan ze aanvankelijk waren. Seligman geeft duidelijk aanhoe dit mechanisme werkt. Het is de biologische reactie van het lichaam tegen uithongeren. De conclusie die hij trekt, komt echter niet dwingend voort uit de data en is bovendien niet in overeenstemming met data uit latere onderzoeken (die hij niet had kunnen kennen). Dat een crashdieet (wat het lichaam ziet als een gevaarlijke periode van uithongering) niet werkt, lijkt inmiddels common sense. Dat het onmogelijk is om voor langere tijd te kunnen afvallen is echter overdreven. Een gezond eetpatroon in combinatie met spieropbouw lijkt bijvoorbeeld een manier van gewichtsverlies die niet in tegenstelling is met de data die Seligman presenteert.

Het boek van Seligman mist een duidelijke doelgroep en een duidelijke insteek. Het is enerzijds een boek over de grenzen van psychologie en van biologische psychiatrie. Anderzijds is het een uiteenzetting over de beste behandelwijzen voor psychische aandoeningen. Het eerste onderwerp is interessant voor zelfhulpboekenlezers. Het tweede onderwerp veel minder. Het wachten is vooralsnog op een uiteenzetting over wetenschappelijke bewezen “behandelmethoden” voor “aandoeningen” waar iedereen wel eens last van heeft: stress, uitstelgedrag, gewichtsverlies, energietekort, gebrek aan discipline, gebrek aan betekenisgeving enzovoort. Wanneer een dergelijk boek geschreven wordt, sta ik vooraan bij de verkoop.

Kijk voor interessante links over psychologie op http://www.ivpp.nl/links of op http://zelfcoaching.startkabel.nl

Kortgeleden besprak ik Who moved my cheese van Spencer Johnson. Dat boek heeft vijf jaar op de Amerikaanse bestsellerlijsten gestaan, maar is tegenwoordig verstoten door Fish.  De overeenkomsten tussen de twee boeken zijn duidelijk. Beide boeken zijn betrekkelijk dun. Fish telt ternauwernood 100 pagina’s. In beide gevallen wordt er bovendien een verhaal vertelt dat betrekking heeft op leiderschap.

Hoewel Who moved my cheese over muizen ging, gaat Fish niet over vissen, maar over mensen.  De hoofdpersoon van het verhaal, Mary Jane Ramirez, krijgt op een goede dag te horen dat zij de meest ingedutte afdeling van het bedrijf moet gaan aansturen. De medewerkers daar worden “sleepwalkers” genoemd en de afdeling een “toxic energy dump”. Het is dus bar en boos.  Omdat ze sinds de ontijdige dood van haar man een alleenstaande moeder is, kan ze deze “promotie” echter niet afslaag. Vol frisse tegenzin gaat ze dus aan de slag.

Gelukkig maakt Mary Jane net in die periode kennis met de wereldberoemde “Pike Place Fish Market”. Op youtube staan een aantal filmpjes waarop valt te zien wat men daar zoal uitvoert. Wie op basis van die filmpjes nu concludeert dat het vooral neerkomt op een weinig efficiënt oversmijten van vissen,  heeft het natuurlijk volstrekt verkeerd begrepen.  Mary Jane komt er al snel achter dat er daar een aantal belangrijke lessen te leren vallen.

De eerste les is dat je zelf kunt kiezen hoe je houding is ten opzichte van je werk. Ook wanneer je stom werkt doet, hoeft dit niet te betekenen dat je een slecht humeur hebt. Voorwaar een belangrijk inzicht. De tweede les is dat een beetje lolligheid op het werk niet ten koste hoeft te gaan van de productiviteit. Nu heb ik daar zo mijn twijfels bij, maar vooruit, laten we daar niet teveel op ingaan. Dat doet men in Fish tenslotte ook niet. Een derde les is dat je in het moment moet leven. Een beetje zoals men doceert bij Mindfulness. Tenslotte propageert men dat je moet proberen om er een gedenkwaardige dag van te maken voor de ander. Naast de presentatie van de principes wordt er verteld hoe Mary deze lessen invoert op haar afdeling. Natuurlijk zitten er daar niet enkele zuurpruimen bij die überhaupt niet willen veranderen. Iedereen ziet meteen hoe briljant haar plannen zijn en gaat er wenend van geluk mee aan de slag. Gedurende het hele project leert Mary Jane tenslotte nog een paar belangrijke levenslessen. Kom er maar eens om in het bestek van 100 pagina’s.

Ik besef me dat de toon van deze recensie tot dusverre enigszins cynisch is geweest. Ik beroep mij echter op de verregaande verveling en puberale koppigheid die dit boek in mij teweeg heeft gebracht. Het is me een raadsel waar dit boek zijn populariteit te danken heeft. Een kinderlijk verhaaltje, met vier even kinderlijke levenswijsheden,  zonder enige duidelijke charme. De toegankelijkheid van het boek is duidelijk de enige reden van zijn populariteit. Zonde van je geld.

De Alchemist is een klassiek werk in een bijzondere stroming van de zelfhulp. Ik noem die stroming hier even “spirituele groei”. Tot datzelfde genre kunnen we bijvoorbeeld ook De Celestijnse Belofte van James Redfield rekenen en ook The Secret. In deze boeken stelt men dat geluk alleen bereikt kan worden wanneer we de wereld op een geheel andere manier bekijken en vervolgens ook naar dat inzicht leven.

De Alchemist is geen zelfhulpboek in de reguliere zin van het woord. Het is een verhaal over een herdersjongen die tijdens zijn omzwervingen in Spanje een hoop wijsheid vergaart. Zoals Coelho in de inleiding al zegt, gaat het hier over een symbolisch boek. Het probleem met symboliek is dat er moeilijk een eenduidige boodschap uit te interpreteren valt. Het gaat in het boek bijvoorbeeld over alchemisme. Deze natuurfilosofie zoekt naar het levenselixer en manieren om metaal in goud te veranderen. De vraag is nu of Coelho echt iets ziet in dit streven, of dat hij alchemie ziet als een symbool voor spirituele groei. Nu zijn er in het boek en in de biografie van Coelho (hij is beinvloed door Jung die de alchemistische symboliek gebruikte om dromen te duiden) voldoende aanwijzingen voor het laatste. Ik vraag me echter af of iedereen dat begrijpt.

Het 140 pagina’s tellende boek is voor iedere lezer binnen een week wel te lezen. Het is eenvoudig en duidelijk geschreven. Doordat de spirituele groei van de herder als reis is vormgegeven (over symboliek gesproken), zit er genoeg actie in het verhaal om het spannend te houden. De wijze lessen zijn bovendien leerzaam en goed te begrijpen. Mijn favoriete boodschap komt naar voren in een terzijde. Daarin wordt vertelt over een jongen die twee druppels olie op een lepel heeft en niet mag knoeien terwijl hij door het koninklijk paleis loopt. Als het hem lukt vraagt de koning: “en wat vond je van mijn paleis.” Hij antwoord dat hij er niets van gezien heeft. Als hij het nogmaals probeert, geniet hij van het schitterende paleis. De druppels verliest hij echter. Op die manier wordt op een mooie manier verwoord dat gerichtheid op een taak moeilijk te combineren valt met genieten van het hier en nu.

Ht “gevaar” met boeken als deze, is dat ze letterlijk gelezen worden. Veel mensen zullen denken dat er daadwerkelijk zoiets bestaat als alchemisme waarin je goud kunt maken van metaal. Sommige boodschappen uit het boek doen bovendien nogal denken aan het eerder genoemde The Secret. Volgens Coelho heeft ieder leven een doel en als je dat maar durft te volgen, zul je er uiteindelijk wel geraken. Dat is natuurlijk onzin. Zo neemt de hoofdpersoon van het boek vaak afscheid van zekerheden in het leven om zijn droom achterna te reizen. Dat is een prijzenswaardig initiatief, maar het is belangrijk om te beseffen dat zoiets ook fout kan gaan. Puur het feit dat je iets wilt, garandeert nog niet dat je het ook krijgt. Hoewel deze aspecten storend werken, maken ze maar een klein onderdeel uit van het boek.

Ik vond De Alchemist interessante kost. Hoewel ik als wetenschapper nogal skeptisch ben tegenover spirituaiteit, vond ik dit boek goed te genieten. Coelho combineert praktisch uitvoerbare levenslessen met een kunstzinnige betovering van de wereld zoals Harry Mulisch dat in Nederland kan. Hierdoor geeft hij de wereld die voor veel mensen koud en leeg kan lijken een gloed van betekenis en bezieling. Omdat deze betekenisgeving niet tegenstrijdig is met de werking van de wereld zoals de wetenschap die beschrijft, lijkt het me dat dit geen kwaad kan. Binnen het genre is De Alchemist dus zo slecht nog niet.

Albert Bandura, Perceived self-efficacy in cognitive development and functioning

What color is your parachute? is hét handboek voor mensen die op zoek zijn naar hun eerste functie of naar een nieuwe stap in hun carrière. Dat zoeken naar een baan is een belangrijk onderwerp in eenieders leven. Een baan kan voldoening geven of kan in ieder zorgen voor een stabiel inkomen. Geen baan hebben, of ontslagen worden, kan een belangrijke invloed hebben op het welbevinden van mensen. Toch blijkt uit onderzoek dat mensen over het algemeen betrekkelijk weinig aandacht geven aan het uitzoeken van een baan. Bolles schrijft: “Most of us spend more time planning next summer’s vacation, which will consume about 80 hours of our life, than we spend planning our life in the world of work, which will consume 80.000 hours of our life”

Bolles legt in zijn boek allereerst uit dat:
1 Er altijd banen zijn
2 het vinden van een baan afhangt van de manier waarop je zoekt.
Er zijn altijd banen. Ook in sectoren waarin het moeilijk is om een baan te vinden. Ook in economisch slechte tijden. Simpelweg omdat er plekken vrij komen door ziekte/zwangerschap/groei/promotie en dergelijke. De mensen die deze banen wel vinden en de mensen die deze banen niet vinden verschillen maar op één gebied: de manier waarop ze zoeken. De methoden die mensen gebruiken om een baan te zoeken, vormen een paradox: hoe beter de methode is, hoe minder mensen hem gebruiken en vice versa. Het per brief reageren op advertenties is bijvoorbeeld de meest gebruikte methode en het is tegelijkertijd de minst effectieve methode. Dit terwijl binnenkomen via mensen die al bij de organisatie werken de meest effectieve manier is, die juist het minst gebruikt wordt.

Naast deze twee algemene assumpties beschrijft het boek in detail hoe je het best kunt solliciteren. Bolles geeft bijvoorbeeld aan dat je solliciteren moet zien als een fulltime baan. Dus niet 8 uur per week solliciteren, maar 40 uur per week. Hij zegt ook dat je beter op kleine of middelgrote organisaties kunt focussen, omdat die het over het algemeen moeilijker hebben om personeel aan te trekken. Met solliciteren wordt dan nog steeds bedoeld: proberen om uitgenodigd te worden voor een gesprek. Als je eenmaal uitgenodigd wordt om een sollicitatiegesprek te voeren, kom je in een nieuwe situatie terecht. Ook hiervoor geeft Bolles tips. Hij geeft een paar praktische tips: zorg dat je er verzorgd uitziet, wees niet te verlegen om je te profileren, maar maak er ook geen egotrip van, enzovoort. Daarnaast geeft hij ook een paar tips voor mensen die erg zenuwachtig zijn voor een sollicitatiegesprek. Hij noemt dit “comforting toughts”. Bijvoorbeeld:“In a hiring-interview, you’re still doing research.” Hiermee bedoelt hij dat een sollicitatiegesprek geen eenrichtingsverkeer is. Jij moet de werkgever overtuigen van je bruikbaarheid, maar de werkgever moet jou er ook van overtuigen dat hij een goede baan voor je heeft.

Naast de sollicitatietips staan er in het boek ook methoden om uit te vinden wat eigenlijk een goede baan voor je is. Dit deel is eigenlijk het meest interessante aan het boek. Hierin staan oefeningen waarmee je kunt uitzoeken welke vaardigheden je hebt en waar je die het best kunt toepassen. Dit is handig om uit te vinden wat je nu eigenlijk precies wilt doen. Wanneer je dat al wel weet is het ook verstandig om deze oefeningen te doen. Wanneer je ze gedaan hebt weet je namelijk precies wat jouw sterke punten zijn en dat maakt het sollicitatiegesprek een stuk makkelijker. Nu weet je immers wat je op standaard sollicitatievragen als: “Wat zijn je sterke en zwakke punten” kunt antwoorden.

What color is your parachute is meer dan een boek voor sollicitanten. Het is een boek voor mensen die hun toekomst bewust willen vormgeven en voor wie hun baan daarin een belangrijk onderdeel is. Ik raad het vanaf nu aan iedere sollicitant aan.

Changing for good is een typisch Amerikaanse zelfhulpboekentitel. Achter deze titel gaat echter het soort zelfhulpboek schuil dat ik persoonlijk graag zie. Het heeft de overtuigingskracht van goede zelfhulpboeken en de betrouwbaarheid van wetenschappelijk onderzoek. Bovendien is het vormgegeven als een werkboek, waardoor je er gemakkelijk mee aan de slag kan. Doormiddel van testjes kun je bekijken waar je het best kunt beginnen.

Het boek is geschreven door drie Amerikaanse professoren (Prochaska, Norcross & Diclemente) die hebben geprobeerd om één overkoepelende theorie te formuleren over verandering. Met verandering bedoelt men hier het veranderen van gewoonten in brede zin. In het boek hebben ze vooral gekeken naar afvallen, stoppen met roken en stoppen met drinken. Het systeem kan echter ook gebruikt worden om juist te beginnen met werken of te stoppen met zeuren (om maar twee willekeurige positieve veranderingen te noemen). De onderzoekers hebben voor hun theorie goed gekeken naar de verschillende soorten psychotherapie (inmiddels meer dan 400!). Ze hebben bekeken wat de “werkzame stof” van een bepaalde therapie is. Wat doet een therapeut (welke interventies gebruikt hij) om zijn cliënt te veranderen? Daarna hebben ze gekeken of ze al de verschillende interventies in een systeem konden passen.

Gedurende hun onderzoek bleek dat mensen die veranderen verschillende fasen doorlopen. Eerst zitten ze in de ontkenningsfase. Er wordt dan ontkend dat er een probleem is: “alcholisten beginnen ’s ochtends al met drinken, en ik begin pas na zessen” of “Ik heb een buurman die gezond oud is geworden, terwijl hij een pakje per dag rookte.” Daarna komen ze in de fase van het overwegen. Ze stellen zich voor hoe het zou zijn om te veranderen en hoe ze dat aan zullen pakken. De fase daarna is die van de voorbereiding. Er is nu besloten dat er veranderd gaat worden en nu wordt een plan van aanpak gemaakt. Vrienden en familie worden ingelicht dat ze geen sigaretten meer moeten aanbieden, koelkasten worden uitgeruimd. Vervolgens begint de actieve fase. Hierin stopt men daadwerkelijk met drinken of begint men daadwerkelijk met sporten. De fase die er op volgt is die van het onderhouden en tot slot de fase van het uiteindelijke stoppen.

In de verschillende fasen heeft men verschillende interventies nodig. Tijdens de overwegingsfase kan iemand bijvoorbeeld de voor- en nadelen van zijn huidige en zijn gewenste gedrag op een rij zetten. Wanneer de actieve fase is bereikt, zullen er vooral een aantal handigheidjes van pas komen om ongewenste gedrag tegen te gaan. Het is belangrijk om de verschillende fasen in de goede volgorde te doorlopen. Wanneer je onvoorbereid begint aan actie, zul je waarschijnlijk niet slagen. Dit betekent overigens niet dat je verschillende fasen niet alsnog kunt doen. Sterker nog, veel mensen zullen verschillende pogingen nodig hebben voor ze definitief veranderen.

Wanneer je wilt stoppen met roken, drinken of minder stress wilt hebben, geeft het boek een kant en klare cursus van enkele pagina’s. Het boek is echter eerder bedoeld voor mensen die zelf hun verandering ter hand willen nemen en zelf een stappenplan willen ontwikkelen. Hoewel het daarvoor een uitstekend handboek is, beperkt het zijn bruikbaarheid wel. Het is een boek om als basis te dienen voor anderen boeken en niet alle mensen die willen veranderen zijn zulke grote lezers. Het zou daarom goed zijn wanneer er voor elke verandering een afzonderlijke bijlage kwam waarin duidelijk wordt uitgelegd hoe je het een en ander moet aanpakken. Zolang dat nog niet zo is, blijft Changing for good alleen voor de doorgewinterde veranderaars.

William C. Compton, An introduction to positive psychology

Wie tegenwoordig binnen een organisatie een aantal mensen wil aansturen, moet beschikken over een stevige portie leiderschap. Voor wie dat interessant vindt, of uit hoofde van zijn functie moet vinden, is er een enorme verzameling literatuur over management en leiderschap. Hierbij geldt hetzelfde als voor boeken over afvallen: je kunt er bijkans een heel weblog mee vullen. Ik zal dan voorlopig ook maar één bespreking plaatsen, en wel van”Het is mooi geweest”.

Dit boek van de Duitse Judith Mair gaat in op nieuwerwetse ideeën over werk. Haar meest interessante commentaar is naar mijn mening gericht op het idee dat werk moet zorgen voor geluk. Ons wordt ingepeperd dat we werk moeten zoeken dat bij ons past en waarin we ons kunnen ontwikkelen. Hoewel dat natuurlijk een nobel streven is, wijst Mair op de gevaren van deze ideologie. Het wordt door veel organisaties namelijk gebruikt om werknemers op te zadelen met onmogelijke verwachtingen en eisen. Er worden volop verantwoordelijkheden gegeven en doelen gesteld, maar er wordt nauwelijks meer sturing of hulp geboden. Daarom verzuipen werknemers al snel in hun werk. Confucius zijn uitspraak: “geef mij een baan die bij mij past en ik hoef nooit meer te werken”, wordt nu ineens: “geef mij een baan die bij mij past en ik kan altijd werken.”

Door de verhoogde werkdruk raakt de work-life balance in het gedrang. Visionaire organisaties reageren hier op door meer life te integreren in het werk. Zo kan men nu sporten in het bedrijf en uit eten in de bedrijfskantine. Mair ziet dit als het verergeren van de kwaal. Volgens haar kun je de work-life balance alleen veranderen als je een kordate scheiding tussen werk en leven aanbrengt. Dat betekent een werkdag van 9 tot 5 en een nadrukkelijk verbod op overwerk of werk mee naar huis brengen. Op die manier wordt het werknemers welhaast verplicht om naast hun carrière ook een leven te hebben.

Een ander stokpaardje waar Mair tegen tekeer gaat is de motivatie. Een werkgever die zijn personeel probeert te motiveren is volgens haar enorm fout bezig. Het feit dat er een contract is waarin de werknemer zich verplicht heeft om voor een bepaald loon werk te verrichten, zou voldoende moeten zijn. Externe motivatie wordt door de werkgever geregeld, interne motivatie dient de werknemer zelf te verzorgen. De verwarring komt ook hier voort uit een denkbeeld dat aan veel van haar kritieken ten grondslag ligt: werken moet leuk zijn. In heel het boek spreekt Mair tegen dat werk leuk is. Werk is vaak onaangenaam, repetitief en saai, maar het moet nu eenmaal om de haard te laten roken. Wie zich daar niet bij neerlegt raakt enorm gedesillusioneerd en verwikkelt in een eindeloze jacht naar de perfecte baan.

Hoewel “Het is mooi geweest” boordevol interessante inzichten staat, slaat het geheel nogal door. Werk is niet altijd leuk, maar het is ook niet per definitie altijd vervelend. Mair schreeuwt echter van elke pagina van het boek dat werk nooit leuk is en bovendien nooit leuk mag zijn. Bedrijven waar mensen het naar hun zin hebben, moeten per definitie wel onsuccesvolle, onproductieve bedrijven zijn. Iedereen die op een Imac en niet op een gewone pc werkt, is in haar ogen een aansteller die waarschijnlijk nooit iets nuttigs uitvoert. Het lijkt me dat dit te ver gaat. In haar streven om het werk bewust vervelend te maken, gooit ze naar mijn mening het kind met het badwater weg. Is het niet logischer om te stellen dat leuk alleen mag als het niet ten koste gaat van de productie?

Het lezen van dit managementboek lijkt me ook een nuttige exercitie voor mensen die zelf niet willen, kunnen of mogen managen. Het zet aan tot een reflectie over de plaats van werk in een mensenleven en geeft inzicht in de processen die binnen een organisatie spelen. Hoewel het boek misschien wat tendentieus is, geeft het juist daarom wel genoeg stof tot nadenken. Voor wie zich eens wil wagen aan een managementboek, lijkt me dit een mooie start.