UW BREIN ALS MEDICIJN

5/10

 

 

Uw Brein als Medicijn is een zelfhulpboek dat solide wetenschappelijk onderzoek op een merkwaardige wijze weet te vermengen met absolute nonsens. Dr. David Servan-Schreiber zet zich in de eerste hoofdstukken van zijn boek nadrukkelijk neer als een autoriteit op het gebied van de psychiatrie. Hij vermeld zijn publicatie in gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Science en het onderzoekslaboratorium dat onder zijn leiding is opgericht. Daarna zet hij zich af tegen diezelfde wetenschap omdat hij in Tibet en bij een vriendin de werkzaamheid zag van de geneeswijzen die hij in het boek beschrijft. Vervolgens volgt een korte tirade op de wetenschap die deze geneeswijzen af zou doen als hocus pocus.

 

Veel mensen die het gebruik van alternatieve geneeswijzen aanmoedigen  beroepen zich op hun wetenschappelijk verleden. Erg overtuigend is dat argument niet. Newton deed bijvoorbeeld ook onderzoek naar de mogelijkheid om onedele metalen te veranderen in goud. Hoewel de wetenschappelijke verdiensten van Newton onomstreden zijn, blijft het onmogelijk om brons te veranderen in goud. Hierbij moet ik meteen opmerken dat Servan-Schreibers onderzoek niet zo vergezocht is als dat van Newton. De manier waarop hij zijn onwaarheden en overdrijvingen presenteert is subtieler en moeilijker te ontdekken.

 

Neem nu zijn opmerkingen over EMDR. Dit is een zeer controversiële behandeling voor mensen die een posttraumatische stressstoornis (PTSS) hebben. Dit zijn psychische problemen van allerlei aard die veroorzaakt worden door een ingrijpende gebeurtenis. Het komt bijvoorbeeld bij oorlogsveteranen voor of bij vrouwen die verkracht zijn. De behandeling bestaat eruit dat je mensen een vinger voor hun ogen beweegt terwijl ze over hun trauma vertellen. Dat klinkt misschien als pure abracdabra, maar uit onderzoek blijkt dat mensen met PTSS hier erg veel baat bij hebben. Dat deze interventie in Uw Brein als Medicijn als zeer veelbelovend wordt omschreven is dus terecht.

 

In de rest van het hoofdstuk wordt EMDR van een veelbelovende behandeling geleidelijk een soort wondermiddel. Dit blijkt echter totaal niet uit de onderzoeken. Eerst zegt Servan-Schreiber bijvoorbeeld dat er voor de komst van EMDR geen behandelingen waren voor PTSS. Later zegt hij dat er uit vele onderzoeken blijkt dat EMDR “op zijn minst even doeltreffend was als de beste bestaande behandelingen, maar dat het de behandeling was die het best werd verdragen en het snelst werkzaam was.” Wie goed leest ziet dus dat EMDR weliswaar minder bijwerkingen heeft en ook sneller werkt, maar qua werkzaamheid valt het nog wel mee. Het is weliswaar minstens even goed als de andere behandelingen, maar die andere behandelingen waren niet bijster goed. En wanneer er in onderzoek “minstens evengoed” staat, bedoelt men niet: “beter” en al helemaal niet “veel beter”. Anders hadden ze dat wel opgeschreven.

 

Daarna vliegt Servan-Schreiber helemaal uit de bocht door te veronderstellen dat EMDR gebruikt kan worden voor veel andere aandoeningen zoals milde depressies, stress en angstklachten. Niet alleen is hier nooit onderzoek naar gedaan, maar bovendien zijn er voor deze klachten voldoende gangbare behandelingen die zeer goed werken (zoals cognitieve gedragstherapie). Er is een verschil tussen de veronderstelling dat EMDR wellicht zou kunnen werken en de vaststelling dat het werkt. Dat onderscheid wordt hier onvoldoende gemaakt.

 

Al met al heb ik een dubbel gevoel bij het boek. Enerzijds worden er zelfhulpmethoden gebruikt waarvoor enig bewijs is en waar ik volledig mee instem. Het belang van goede voeding en lichaamsbeweging op het welbevinden bijvoorbeeld. Of het hierboven beschreven EMDR. Anderzijds overdrijft Servan-Schreiber het nut van deze ingrepen enorm en zet hij ze naar mijn mening ten onrechte tegenover de reguliere wetenschap. Het is in zoverre een typerend zelfhulpboek dat het veelbelovende methoden zo weet te omschrijven dat geen weldenkend mens er meer in zou geloven. Maar niet lezen dus.