STATUSANXIETY

7/10

Alain de Botton is de Bas Haring van Engeland. Hij schrijft op eenvoudige wijze over filosofie en maakt ook televisieprogramma’s over dat onderwerp. De Botton verschilt daarbij in zoverre van Haring dat hij ook gebruik maakt van schrijvers en kunstenaars om zijn ideeën te illustreren. Daarnaast zijn drie boeken van De Botton nadrukkelijk vormgegeven als zelfhulpboek: Hoe Proust je leven kan veranderen, De troost van de filosofie en Statusangst.

Dat laatste boek is meteen ook het leukste van zijn zelfhulpboeken. De Nederlandse vertaling doet overigens niet helemaal recht aan het gevoel waar De Botton in dit boek op doelt. In het Engels kent men anxiety en fear. Waar die laatste term zich over het algemeen laat vertalen door het woord angst, betekent anxiety eerder een soort onbehagen. We krijgen dit onbehagelijke gevoel volgens De Botton wanneer we niet kunnen voldoen aan het ideaal van succes dat de maatschappij ons oplegt. We voelen dus statusangst wanneer de buurman een grotere auto heeft dan wij, of wanneer een goede vriend meer verdient. Statusangst is dan geen jaloezie, maar een meer existentiële angst om mislukt te zijn als mens.
 

De Botton geeft in de eerste hoofdstukken van het boek een uitleg over wat statusangst is. Daarna geeft hij een aantal “oplossingen”. De eerste oplossing is psychologisch van aard. De Botton stelt hier voor om een gebrek aan status niet gelijk te stellen met een gebrek aan menselijke waardigheid. Dus niet: “ik ben dik dus ik ben een slecht mens”, maar: “Ik ben dik, maar dat heeft niets met mijn waarde als mens te maken.” We vervangen het maatschappelijk ideaal dan door ons eigen ideaal. Iemand kan bijvoorbeeld besluiten dat zijn eigenwaarde bepaald wordt door het aantal goede daden dat hij doet of door het aantal goede vrienden dat hij heeft. Het voordeel van deze manier van denken is dat we ons zelfbeeld in eigen hand houden en niet afhankelijk zijn van andermans mening.

Een andere oplossing voor statusangst is de politieke. Kortgeleden kwam er een vrouwelijke lobby in het nieuws onder leiding van Sunny Bergman, die protesteerde tegen dunne modellen op de catwalk. Een van hun argumenten was dat de mode-industrie vrouwen een minderwaardigheidscomplex aanpraatte. Doordat vrouwen steeds geconfronteerd worden met lichamen die slanker zijn dan het hunne, raken de vrouwen ontevreden over hun uiterlijk en daardoor ook ontevreden over zichzelf. Wanneer men gebruik zou maken van dikkere modellen zou het verschil met gewone vrouwen kleiner worden en zo zouden de vrouwen zich minder slecht voelen. Door op politieke wijze een verandering van de mode-industrie af te dwingen, poogden de vrouwen dus hun statusangst te verminderen.

Weer een andere “oplossing” is volgens De Botton gelegen in het Christendom. Daarin wordt immers gehuldigd dat alle mensen gelijk zijn en dat iemand geen invloed heeft op zijn eigen levensloop. Wanneer je dus mislukt in het leven is dat niet je eigen schuld, maar de hand van God. Bovendien hoeven wij ons geen zorgen te maken over ons leven op aarde omdat we in het hiernamaals pas echt tot ons recht zullen komen. Een nadeel van deze oplossing bespreekt De Botton niet: om baat te hebben bij de Christelijke ideeën, moet je ze wel geloven.

Alles welbeschouwd is Statusangst een waardeloos zelfhulpboek. Het is een gedegen populair filosofische verhandeling over een belangwekkend hedendaags probleem. De analyse van het probleem hangt echter niet dwingend samen met de oplossing van het probleem. De Botton trapt in een typisch filosofische onhebbelijkheid: het blootleggen van de historische context van een probleem. Hoewel dat op zichzelf interessant is, voegt het niet veel toe aan de oplossing van het probleem. Wanneer we dan bij de “oplossingen” komen blijken deze niet allemaal even overtuigend en bovendien weinig samenhangend. De samenhang is er misschien wel, maar deze wordt door De Botton onvoldoende uitgewerkt. Omdat Statusangst welbeschouwd ook geen zelfhulpboek is, geef ik het toch een zes. Maar dat is dan toch vooral omdat De Botton een uitstekend schrijver en filosoof is.