MINDFULNESS EN BEVRIJDING VAN DEPRESSIE

8/10

De nieuwe hype binnen de klinische psychologie is ontegenzeggelijk mindfulness. Overigens wil ik daarmee niet zeggen dat het slechts een mode is, zo een die snel over zal vliegen. Het heeft er namelijk alle schijn van dat mindfulness-achtige interventies nog lange tijd tot het standaardrepertoire van elke psycholoog zullen behoren. Mindfulness sluit namelijk goed aan bij de andere theorieën in de psychologie en uit onderzoek blijkt bovendien dat het ook echt werkt. Mensen die al eens een depressie hebben gehad, zullen minder snel weer een depressie krijgen als ze aan mindfulness doen.

 Het boek dat voor de plotselinge opmars van mindfulness heeft gezorgd, is het boek van Williams, Teasdale, Segal & Kabat-Zinn: Mindfulness-based cognitive therapy for depression: A new approach to preventing relapse. In dit boek leggen ze uit hoe mindfulness werkt. Daarnaast geven ze aan hoe mindfulness binnen de cognitieve-gedragstherapie past. Tot slot bevat het boek een onderzoek waaruit blijkt dat mindfulness helpt om een terugval in eerdere depressies te voorkomen. Zo presenteren ze een onconventionele therapievorm op een manier die wetenschappers aanspreekt: bewezen en passend bij hun andere denkbeelden. Voor het grote publiek hebben ze hun bevindingen vertaald in het boek dat hier besproken wordt: Mindfulness en bevrijding van depressie.

Kort samengevat word in de cognitieve gedragstherapie gezegd dat je beperkende denkbeelden moet “uitdagen”. Wanneer je bijvoorbeeld denkt dat iedereen je haat, wordt je uitgedaagd om een aantal mensen op te noemen die je niet haten. Wanneer dan blijkt dat niet iedereen je haat (wat bijna altijd zo is), kun je deze vervelende gedachte vervangen door een andere. Bijvoorbeeld: hoewel ik niet veel vrienden heb, zijn er enkele vrienden en mensen uit mijn familie die zeer veel om mij geven.

Uit onderzoek blijkt echter dat veel mensen uit zichzelf deze oplossing niet kunnen toepassen of snel verleren. Zodra zij gaan nadenken over hun beperkende gedachten belanden ze in een negatieve spiraal. Als zij denken: “iedereen haat mij” kunnen ze alleen maar denken aan zaken die deze gedachte bevestigen. Daarna gaan ze denken aan zaken die hen in de toekomst zullen overkomen omdat iedereen hen haat.

De oplossing die mindfulness heet, is bedrieglijk eenvoudig. Eigenlijk is het niet meer dan zitten en je concentreren op je adem. Vroeger of later zul je dan merken dat er gedachten opkomen. Je concentreren op het nu is namelijk zo eenvoudig nog niet. In het boek staat dat je deze gedachten kunt verwelkomen als niets meer dan gedachten (en dus geen waarheden) om ze daarna weer vriendelijk terzijde te schuiven. Op deze manier verliezen vervelende gedachten hun urgentie en zullen ze niet de impact hebben die ze voorheen wel hadden.

 

Pas bij deze uitleg van wat mindfulness eigenlijk is, blijkt waar het vandaan komt: de boeddhistische meditatie. Williams, Teasdale & Segal hebben de boeddhistische meditatietechnieken van Kabat-Zinn genomen en deze binnen het systeem van de cognitieve gedragstherapie gepast. Ze hebben dit zo overtuigend gedaan dat veel klinisch psychologen die zich nooit zouden wagen aan zoiets vaags als meditatie, nu elke dag mediteren.

 

Hoewel Williams, Teasdale & Segal in hun wetenschappelijke werk verbluffend eenvoudig schrijven, hebben ze duidelijk minder kaas gegeten van het populaire genre. Vergeleken met veel andere boeken die ik heb besproken is dit werk net iets minder sprekend en helder. Daarnaast is het jammer dat de nadruk op depressie ook hier zo is benadrukt. In een wetenschappelijk werk moest die link met de traditionele psychologie er noodzakelijk zijn om geaccepteerd te worden. In een populaire vertaling had de nadruk wat mij betreft ook wel wat meer kunnen liggen op de dagelijkse bruikbaarheid van mindfulness. Het lijkt mij in ieder geval dat het voor veel mensen bruikbaar is om hun eigen gedachten niet zo serieus te nemen. Voor wie daarmee wil beginnen is mindfulness en bevrijding van depressie ondanks zijn eventuele tekortkomingen een goede start.